Joan Baez’in şiir kitabı “Annemi Gördüğünüzde Onu Dansa Kaldırın” Pelin Batu çevirisiyle İnkılâp Kitabevi’nden çıktı. 86 şiirin yer aldığı kitap için Pelin Batu “Burada çok daha kişisel, düşsel, çocuksu, bir taraftan kırılgan bir taraftan güçlü bir kadını tanıyacaksınız. Hatta daha da ileri gideyim, bir kadın değil, bir çocuğu, genç bir adamı, başka başka kadınları da duyacaksınız” diyor.

Müziğiyle olduğu kadar barış ve insan hakları mücadelesiyle bir kuşağın hafızasına kazınan Joan Baez, bu kez sevenlerinin karşısına şiirleriyle çıkıyor. Kitaptaki şiirler, kimi zaman üç yaşındaki bir çocuğun diliyle saf ve oyunbaz; kimi zaman yaşanmışlıkların ağırlığını taşıyan olgun bir sesle yankılanıyor. Çocukluk anıları, korkuları, travmaları ve iyileşme süreçleri şiirinin temel eksenini oluşturuyor. Terapinin, hatırlamanın ve kabullenmenin iyileştirici gücü sık sık vurgulanıyor. 

Kitabın Türkçe çevirisi ve önsözü Pelin Batu imzasını taşıyor. Batu’nun kişisel ve edebi yaklaşımıyla kaleme aldığı önsöz, Baez’in şiir evrenine kapı aralıyor. “Annemi Gördüğünüzde Onu Dansa Kaldırın”, Joan Baez’in müziğinde sezilen insani derinliği bu kez kelimelerle kurduğu; acıyla şefkati, kırılganlıkla direnci aynı anda taşıyan bir eser olarak raflarındaki yerini alıyor.

Arka kapak

“Baez’in sesini her duyduğumda, onun taşıdığı ağırlığı, içindeki yaraları, yüreğindeki hem kırılgan hem dirençli kökleri algıladığımı düşünürdüm. Şimdi aynı şeyi şiirlerinden alıyorum, ozmoz yaparak, kendimi bulup kendimi bırakarak. Kötülüklerle kararmış dünyam, onun gibi mücadele eden insanların varlığını bildikçe ısınıyor. Joan Baez’i tutarlı, dürüst, ezelden beri ezilenden yana, savaş makinalarına karşı tek başına meydan okuyan bir kadın olarak tanımak bana ilham verdi, veriyor. Kaybolduğumu sandığım anlarda sözlerinin içinde saklı insanlığın izi bana yol gösteriyor.”

Pelin Batu

Annemi Gördüğünüzde Onu Dansa Kaldırın / Joan Baez

Çevirmen: Pelin Batu

İnkılâp Kitabevi

Sayfa Sayısı: 184

Liste Fiyatı: 300,00 TL

Medeniyetlerin kesişim noktası, farklı inançların yüzyıllardır bir arada yaşadığı kadim şehir Antakya; kültürü, tarihi, mutfağı ve insanıyla bu kez bir kitap aracılığıyla yeniden hayat buluyor. Antakya’da doğup büyüyen ve kırk yılı aşkın süredir bu toprakların ruhunu yaşayan İpek Aslan, “Bir Kadın Bir Şehir Antakya” adlı kitabıyla şehrine duyduğu derin bağlılığı ve vefa duygusunu satırlara taşıyor.

Antakya’nın yalnızca yemekleriyle değil; insan hikâyeleri, inançları, gelenekleri ve ortak hafızasıyla bir bütün olduğunu vurgulayan kitap; tariflerin ötesine geçerek bir yaşam tanıklığı sunuyor. Her sayfasında bir anı, her tarifte bir hatıra, her satırda bu topraklara duyulan derin bir saygı yer alıyor.

İpek Aslan, bu eseri kaleme almadaki amacını; Antakya’nın kültürel mirasını korumak, görünür kılmak ve gelecek kuşaklara aktarabilmek olarak ifade ediyor. Kitap, yerel halka seslenirken aynı zamanda Antakya’yı yakından tanımak isteyen herkes için bir rehber niteliği taşıyor. Eserde ayrıca Antakya’nın sevilen dini kanaat önderleri ve toplumda saygı gören isimlerle yapılan özel röportajlara da yer veriliyor. Bu söyleşiler, şehrin çok katmanlı ruhunu ve ortak yaşam kültürünü daha derinlikli bir bakışla ortaya koyuyor.

“Bir Kadın Bir Şehir Antakya”, misafirlik geleneğinin, sofraların ve paylaşım kültürünün insanlar arasında nasıl güçlü bağlar kurduğunu da gözler önüne seriyor. Kitap; geçmişle bugün arasında köprü kurarken, yarının çocuklarına da yol gösterici bir kültürel belge olma niteliği taşıyor.

Yazar Hakkında: 1985 yılında Antakya’da doğan İpek Aslan, üniversite eğitimini Çukurova Üniversitesi İktisat Bölümü’nde tamamladı. Eğitim hayatının ardından Amerika’da dil eğitimi alırken aynı zamanda farklı sektörlerde çalışarak uluslararası deneyim kazandı. İletişim ve pazarlama alanlarında çeşitli eğitimler alan Aslan, Birleşmiş Milletler Kadın Birimi, Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Okulu ve kadın hakları alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarında gönüllü olarak görev aldı. Hatay Büyükşehir Belediyesi bünyesinde kurulan Gastronomi Evi’nin yöneticiliğini üstlenen İpek Aslan, altı yıl boyunca Antakya mutfağının binlerce yemeğini, pişirme tekniklerini ve hikâyelerini derinlemesine öğrenerek bu alanda önemli bir kültürel birikim kazandı. Bu çalışmaları sayesinde gastronominin yalnızca bir yemek kültürü değil; bir yaşam biçimi, bir tarih ve bir kimlik olduğunu ortaya koydu. Toplumsal faydayı merkeze alan çalışmalarıyla 2023 yılında InStyle Dergisi Yılın Öncü Kadınları listesinde yer alan Aslan, 2024 yılında ise Akdeniz Bölgesi Saygın Medya – Yılın Kadın Başarı Ödülü’ne layık görüldü.

Bir Kadın Bir Şehir Antakya / İpek Aslan

Yayınevi: İkinci Adam Yayınları

Sayfa Sayısı: 167

200,00 TL

Teknolojinin bu derece yoğun kullanıldığı ve güvenlik sistemlerinin neredeyse kusursuzlaştığı günümüzde maalesef tüm bunlar şiddetin önlenmesinde bir fark yaratmıyor. Şiddet olaylarının göz göre göre arttığı ortamda güvenlik güçleri de bir çare olamıyor. Sokaklardaki şiddet tırmanıyor. Ev içlerindeki şiddet de buna paralel olarak artıyor. Güvende miyiz? Ya da güvende hissediyor muyuz? sorularına maalesef yüzde yüz emin olarak cevap vermek zor. İyilik ve kötülük kavramlarına da inancımızı yitirmek üzereyiz. Bu güvensiz ortamdan en çok etkilenen ise kadınlar oluyor. Eşi, sevgilisi tarafından şiddet gören, baskılanan kadınların sokaklarda da kendisini güvende hissetmediği aşikâr. Peki gündelik yaşamlarını adeta mayın tarlasında yürür gibi sürdüren kadınlar ne yapacak? Bu soruya kendince cevap veren, toplumsal yaraya eğilen bir romana getirelim sözü. Mary Kubica’nın 2024 yılında yayımlanan gerilimi “She’s Not Sorry” meramını kadınlara nelerle karşılaşabilecekleri konusunda rehberlik ederek anlatmasıyla öne çıkıyor. Destek Yayınları’nın alt markası Nox tarafından “Artık Çok Geç” adıyla dilimize kazandırılan roman Nisan ayı itibariyle raflarda.

İlk romanı “The Good Girl” ile 2014 yılında adını herkese duyurarak çok iyi bir başlangıç yapan gerilim yazarı Mary Kubica, geride kalan dokuz romanıyla aynı başarıyı sürdüren isimlerden. Otuzdan fazla dile çevrilen romanlarıyla New York Times başta olmak üzere çok satanlar listesinin gediklisi. Bizde “İyi Kız” ve “Bebek” ile tanınan ve sevilen bir isim. Hikâye anlatıcılığında kusursuzu araması, saat gibi işleyen kurgusuyla okurunu hipnotize ettiği, mengene gibi kontrol etmesi, heyecan verirken aydınlatması ile öne çıkan ve övülen bir isim. Ele aldığı konuyu tüm detaylarıyla işlerken kulağa küpe olacak bilgiler vermeyi ihmal etmiyor. Konuya hâkimiyetiyle de her daim takdirleri topluyor. Dokuzuncu romanı “Artık Çok Geç” ile boşanmış yalnız kadınları bekleyen tehlikelere değiniyor. Gerilimini de o tehlikeler üzerinden ilerletiyor.

“Hepimiz bir tür araftaydık ve hayatımıza devam edip mutlu olmanın yolunu bulmaya çalışıyorduk.”

Artık Çok Geç, iki koldan ilerleyen bir gerilim romanı. Bir yandan ana karakterin öyküsünü anlatırken bir yandan da kasabaya korku salan bir seri tecavüzcü olayını anlatıyor. Kocasından yakın zamanda boşanmış, lise öğrencisi kızıyla hayatını hemşirelik ile annelik arasında dengede tutmaya çalışan Meghan Michaels ile tanıştırıyor okurunu Kubica. Görevli olduğu yoğun bakım ünitesine Caitlin Beckett adında bir hastanın gelmesiyle olaylar dallanıp budaklanıyor. İntihara teşebbüs ettiği söylenen Caitlin’in başına neler geldiğini merak ettirerek ilerliyor. Öte yandan yaşadıkları bölgede yalnız kadınlara zarar veren birinin hayatı zorlaştırmasının gerilimiyle atmosfer de tamamlanmış oluyor. Akşamları sokakta yalnız olmaktan korkan kadınlar bir an önce suçlunun yakalanmasını bekliyor. Caitlin’in başına neler geldi? Kadınlara zarar veren bu adam kim? İşte bu iki sorunun odağında ilerliyor roman. Kubica hiç acele etmeden ana karakteri Meghan’ın anlatıcılığında hemşirelik, annelik, kadınlık, ilişkiler, boşanma evresi başta olmak üzere zor dönemlere değinerek okurunu sarıp sarmalarken romana da sıkı sıkıya bağlıyor. 

“Birinin beni takip ettiği hissinden kurtulamıyordum. İnsanı âdeta felce uğratan, boğucu bir şeydi. Bazı geceler gölgelerin arasında gizlendiğini, arkamda yürüdüğünü, beni takip ettiğini biliyordum. Asla kendini göstermiyordu. Benimki yalnızca bir histi ama hislerime güveniyordum. Bazen içimdeki o sesin çığlıklarını duyuyordum ve Tüylerim diken diken oluyordu.”.

“Biz hemşirelerin hayatlarını bölümlere ayırması gerekirdi, mesleki yaşantımızla özel hayatımızı birbirinden ayrı tutmalıydık. Hapları plastik ilaç kutularına koymak gibi bir şeydi bu” diyerek Meghan’ın yaşadığı ikircikli durumu vurgulayan yazarın bir sonraki hamlesi boşanmış kadınların yaşadıkları zorlukları irdelemek oluyor. Hemen her bakımdan güçsüzleştikleri dönemde zarar görmeye ne denli açık oldukları çeşitli olaylarla o kadar iyi vurguluyor ki okurun kulağına küpe olacak uyarılarda bulunuyor. Düşülebilecek tuzaklar rehberi gibi adeta. Çevresinde boşanan kadın olmayan Meghan’ın “acılar yoldaş sever” diyerek bir destek grubuna katılması ve o grupta tanıştığı bir kadınla yakınlaşması romanın ana damarı. Bu tanışıklık okurun şaşkınlıkla karşılayacağı olaylara gebe… Şaşırtmacaları ve sürprizleriyle gerilimi yükselten bir silsile… Öte yandan yazar uyarmayı da ihmal etmiyor: Kendini acındırıp merhametinize oynayan birileri karşınıza çıkabilir.

“Dünyada iyi insanlar kadar kötüler de var, Sienna. Herkes iyi niyetli değil. Bir adam kendi evlerinde kadınlara saldırıyor. Haberleri izliyorsun, bundan haberin var. Daha dikkatli olmalısın. Tanıştığın herkese güvenmemelisin. Anlaştık mı?”

Kadına yönelik şiddeti yoğun olarak işleyen roman bu şiddeti hissettirmeyi başarıyor. Şiddetin boyutuyla kalmıyor Kubica, yaşanan psikolojik çöküntüyü de anlatmıyor yaşatıyor adeta. Karakterlerin gerçekçiliği ve iç dünyaları ile toplumsal bir yarayı hayli etkili olarak işliyor. Hemen her duyguyu hissettirebiliyor ve empati kurduruyor. Kadınlara rehberlik etmeye çalışan roman, saldırıya uğrayan kadınları da iki yönden ele alıyor. Evet sokaklarda zarar vermek isteyen yabancılar var. Gecenin zorluğuna dair evrensel paragrafa bırakalım sözü: “Kadınların güvenlikleri bakımından geceleri uymaları gereken kuralların ucu bucağı yoktu: gözlem yap, telefonundan uzak dur, rutinini değiştir ve her zaman aynı yolları kullanma, gerekirse koşmak için spor ayakkabı giy, yanında göz yaşartıcı sprey veya İsviçre çakısı taşı. Ya da en iyisi yalnız yürümemekti, özellikle de içki içtiğinde çünkü alkol dikkat eksikliğine neden olur, tepki verme süreni uzatır ve seni daha kolay bir hedef haline getirirdi. Öte yandan, erkekler canlarının istediğini yapabilirdi ve hiçbir sorunla karşılaşmazlardı.”

Saldırı sadece dışardan gelmeyebilir. Evde de seviyorum diyerek şiddete başvuran bir partner var. Tacizci erkeğiyle yaşayan kadınlara sesleniyor. Ana şablonu anlatarak uyarılarda bulunuyor. Suistimal edilen kadının kendini suçladığını vurguluyor. Her seferinde geri döndüğünü, hatayı kendinde aradığını… “Suistimal edilen biri tacizcisini temelli olarak terk etmeden önce ortalama yedi kere ona geri dönüyordu.” diyerek onlardan olmamalarını istiyor.

İki kısımdan oluşan romanın ilk kısmı yalnız kadınlar için güvenlik rehberi niteliğinde okumalara ve tavsiyelere açık. Gözlem gücünü konuşturan Kubica, ikinci kısımla birlikte romanın yönünü iyice gerilime kırarken okuru da ikilemlere sokuyor. İyilik ile kötülük arasında ince çizgiye dair bir sınav mevcut. Bir hatanın kişiyi kötü yapıp yapmayacağına karar vererek ilerlemek gerekiyor. Yalanlar, kandırmacalar, kaçırmalar, hırsızlıklar derken iki konuyu da çözerken okurunu tatmin ediyor.

Saat gibi kurulu temposu ile okuru diken üstünde tutan ve başarılı bir ters köşe ile şaşırtan “Artık Çok Geç”, küçük detaylarla büyük resmi ortaya çıkaran bir gerilim. Kadınlara işaret fişeği olan olaylarla da derinlikli ve aydınlatıcı… Karakter odaklı psikolojik gerilim sevenleri mutlu etmek üzere ilgilisini bekliyor.   

Korku gerilim hikâyeleri meşhur karakterler ile başlamıştı ilkin yolculuğuna. Mumya, Frankenstein ve Dracula gibi kötülerin üzerinden akarken birbirinden farklı yaratıkların çağlamasıyla ilerlemişti. Şeytan’ın da devreye girmesiyle bir kötü varlığın insandan insana geçiş yapmasına şahit olmuştuk. İnsanların hep masum olduğu, kötü varlıklar tarafından ele geçirildiği hikâyelerde uzaydan gelen varlıklar bile vardı. Cinler, periler devreye girdiğinde de insan hep masum bir avdı. Bu noktadaki önemli kırılma doksanların sonunda geldi. Özellikle Uzakdoğu filmlerinin başını çektiği yeni şablonda dışarıdan yaratık getirmeye gerek yoktu. Çünkü insan vardı. Her örnekle katmerlenen ana fikir yeryüzünün en tehlikeli yaratığının insan olduğuydu. Sıradan bir insanın neler yapabileceğinin tahmin edilemezliğiyle beslenen bu hikâyelerin geçmişle de bağ kurularak sonuçlanması hayli inandırıcı olmasını sağlamıştı. Zira insanın travmalardan oluştuğu, geleneklerine olan bağı, genlerle aktarabildiği şeyler olması, intikam arzusu ve düşünmeden verebildiği anlık reaksiyonlar gibi pek çok sebebi vardı. Peşi sıra popülerlik kazanan paranormal vakalar ile insan merkezli hikâyelerin korku gerilimi ne kadar beslediğine şahit olduk. Tam da bunların üzerine internet ve sosyal medyanın kapladığı yer çoğalmasıyla bugün ortaya yaşanmış hikâyeleri işleyen hesaplar ve kanallar ortaya çıkmış durumda. Gizeme duyulan açlığı bastıran bu hesapların en popüler olanlarından birine getirebiliriz artık sözü. Japonya’dan başlayarak ünü dünyaya yayılan biri var: Uketsu. Dünyaca ünlü Uketsu’nun Athica & Nox etiketiyle raflardan yerini alan romanı “Tuhaf Ev”, “Evim dediğiniz yeri gerçekten tanıyor musunuz” sorusu ile sesleniyor okura. Haziran 2025’te raflara düşen kitap yazarından konusuna gizemlerle dolu.

Romandan önce kimdir bu Uketsu diye düşünüyoruz. Yaklaşık iki milyon takipçili bu hesabın sahibine dair net bir bilgi yok. Beyaz maske takan ve sesini değiştiren bu hesap ürettiği içerikler gibi gizemli. Adı, sesi, cinsiyeti meçhul olan Uketsu’nun bir kişi mi yoksa birden fazla kişiden oluşan bir grup mu olduğu da belli değil. Uketsu videolarının etkisiyse her geçen gün büyümekte. Polisiye destekli gerilim öyküleriyle çeşitli çizimler ve yazılar üzerinden hayli gerçekçi ve inandırıcı şablonlarla gizemleri açığa çıkaran videolar üretiyor. 19 Haziran 2018’de youtube’a katılan Uketsu’nun kanalında şu anda 50 video var. Yaklaşık 217 milyon görüntülemeye sahip videolarından biri fenomene dönüşmüş durumda. 30 Ekim 2020’de yayımlanan video “The Strange House” gördüğü ilgiyle her şeyi değiştirmiş. Yaklaşık 25 milyon izlenmeyle etkisini o kadar büyütmüş ki roman, manga ve film uyarlamalarıyla hemen herkese ulaşmış. 2021’de romana dönüşmüş. “Strange Houses” adıyla yayımlanan roman kısa sürede çok satanlar listesinin gediklisi olmuş. 2023’te manga uyarlamasıyla büyüyen etkisinin son halkası da izleyicilerden tam not alan 2024 yapımı film uyarlaması olmuş. Bu ilgi bir seriyi doğurmuş ki şaşırtıcı değil. Serinin ikinci kitabı “Strange Pictures” 2022’de yayımlanmış. Kitaplar, mangalar, film ve dizilerle Uketsu her geçen gün büyümeye devam ediyor. Gizemini her ülkeye yayarken son durağı ülkemiz oldu ki, Destek Medya grubunun bu çok beklenen seriyi yayımlamasının okuru ne kadar çok sevindirdiğini de belirtmeden geçmeyelim dedikten sonra artık romana, “Tuhaf Ev”e geçelim.

Uketsu’nun gizemli olayları açığa çıkarma serisinin okur dostu olduğunu söyleyerek başlayalım. Olabildiğince basit bir sorudan yola çıkıyor. Okurun kendini de içinde hissettiği bir beyin fırtınasıyla o sorulara cevap buluyor. Yazarın anlatıcı olarak ateşlediği fitil çeşitli çizimler ve yazılar üzerinden yapılan okumalarla ilerliyor. Az karakterle sakince ama heyecanlı bir rotası var. Diyalog ağırlıklı ilerlerken yan yollara sapmıyor, karakterlerini tanıtmak ya da çözümlemek gibi dolgu malzemeleri kullanmıyor. Altı çizilecek cümleler peşinde de koşmuyor. Okurun adeta selam verdiği için borçlu çıktığı bir olaylar silsilesiyle başladığı hızda bitiyor tek solukta. Bu son derece basit görünen formülü ustalıkla uyguluyor Uketsu. Hikâyenin odağından şaşmadan sonuca varıyor. Diyaloglarla ilerlediği için çözüme varırken de adeta okurun birlikte çözdük diyerek tatmin olabileceği bir zemin hazırlıyor. Çok fazla açıklamaya gerek yok. Olayları takip ediyorsanız zaten mantığınızla da çözebilirsiniz. Şaşırtıcılık ve gerilim de yerli yerinde. Kan donduran anlar ve uçuk fantaziler de o coğrafyaya ait olduğunu bildiğimiz şeyler zaten. Serinin bu kadar sevilmesinin ana etkenleri de bu saydıklarımız oluyor haliyle.

Gelelim “Tuhaf Ev”in konusuna. “Şu anda okült olaylar uzmanı olarak işlerimi bağımsız bir şekilde sürdürmekteyim. İşim gereği hayalet hikâyelerini veya insanların tuhaf tecrübelerini sık sık dinleme şansım oluyor. İçlerinde en çok duyduğumsa “ev” ile alakalı olan, evde geçen hikâyeler.. … Çok duyduğumuz, geçmişte birtakım olaylar yaşanan mülkler hakkında anlata anlata bitiremeyeceğim kadar çok şey duydum. Fakat o gün dinlediğim “ev” hikâyesi, o güne kadar duyduklarımdan biraz farklıydı.” cümleleriyle açılıyor roman. Tanışıklığı olan bir bey onunla iletişime geçerek bulduğu ideal bir mülkü çok beğendiğini ama evin planlamasında anlam veremediği bir noktayı danışmak istiyor. Evin planındaki tuhaflığa anlam vermeye çalışırken oluşan gizem de romanın konusunu oluşturuyor. Anlatıcımızın büyük bir imar şirketinde teknik çizim işiyle uğraşan korku ve gizem meraklısı tanıdığı Kurihara beye danışmasıyla başlayan silsileye evle ilgili bir şeyler bildiğini söyleyen Yuzuki hanımın da dahil olmasıyla tahminler artıyor ve evde yaşayan aile, o ailenin geçmişi, komşuların bir şey görüp görmediği gibi soruların çözümüne doğru hızlıca ilerliyor roman. 

Uketsu’nun merak uyandıran sorulara adım adım geçmişe giderek cevap bulması o kadar hızlı oluyor ki sayfaları adeta yutar gibi nefes almadan okutuyor okuruna. Uzakdoğu korku gerilim sinemasının pek çok örneğinde gördüğümüz gibi geçmişe giderek çözülen bulmacasını polisiyenin en sevilen “okurla birlikte konuşa konuşa çözüme ulaşma” formülüyle işliyor. Her soruya tatmin edici cevaplar veriyor. Plana bakarak yapılan ilk tahminle okuru her şeyi bekleyebileceğine ikna ederek ilerlemesi de romanın en önemli artılarından. Diyaloglarla hızlıca artan olaylar silsilesinde tahminler üstü bir şey yok ama Uketsu’nun yarattığı atmosfer ile okuru avucunun içine alması sayesinde hissedilen tam aksi oluyor.

Gizemli olaylara meraklı olanları sevince boğacak bir roman olan “Tuhaf Ev” her şeyin birer teori olduğunu da hatırlatarak gizemini korumayı da başarıyor. Evin planındaki gizemli boşluğu romanına da yayan Uketsu, ev planlarını sık sık kullanarak yarattığı gizemi çok gerçekçi kılarak açığa çıkarırken gizemli doğasından daha neler getireceğini de merak ettiriyor. O boşluktan daha neler gelecek diye merak ve heyecanla beklemekten başka çare yok.

İnternetin, özellikle de sosyal medyanın yaşamın büyük bir bölümünü kapladığı ve her şeyin buna göre şekillendiği çağda nelerin ıskalandığına dair ufak ufak sesler çıkmaya başladı. Akıllı telefonların kullanımına yönelik yaş sınırı uygulamaları başta olmak üzere pek çok adım atılmaya başlandı. Hayatın tamamen dijitalleşmesinin sınırının nereye varacağını da tahmin etmek mümkün değil öte yandan. Bu yıl hayatlara son eklemlenen ChatGP uygulamasıyla insanların yapay zekâ ile konuşmayı arkadaşlık evresine doğru çevirdiğini görmek bazı tartışmaları ve kaygıları da beraberinde getirdi. Tüm bunların içine doğan son kuşağı yargılamak pek mümkün görünmüyor. Onları bilmedikleri şeylerle yaftalamak yargısız infaz olur. Peki ya günümüz orta yaşları? Onların bu dijital dünyaya bu kadar hızlı uyum sağladığını görmek biraz tuhaf değil mi? Tamamen dijitale yaslanan dünyaya karşı neyse ki ilk başkaldırılar kurgudan geliyor. Peş peşe gelen örnekler seyirciden karşılık buluyor ve ufak manifestolar da oluşuyor. Yılın en çok beğenilen filmlerinden birinin “Perfect Days” olması sürpriz değil bu açıdan bakıldığında. Sıradan bir çöpçünün kitap okuyarak, kaset dinleyerek, bir bankta ağaçları izleyerek yemek yiyerek geçen günleri unutulan alışkanları sunuyor izleyiciye. Bu bağlamda sürekli elindeki telefon ekranına bakarken çevresine bile bakmayı düşünmeyen bir örnek kümelere dönüşen çağın anti tezi Japon kültüründe görünüyor. Anın tadını çıkarmak, içinde yaşadığımız doğa ile uyum sağlamak, ruhu olan her şeyle bağ kurmak, hayatı minimalize etmek için bakılacak yer de tastamam orası zaten. Elbette kurgu da gereğini yapıyor ve önümüze yeni örnekler koyuyor. Anın tadını çıkarmak üzerine nefis bir hikâye de Fransa’dan geldi. Ödüllü çizgi romancı Marie Jaffredo’nun 2022’de yılında yayımlanan ve Fransa ile Japonya’da çok sevilen çizgi romanı “Le Printemps de Sakura”, “Sakura Baharı” adıyla dilimize çevrildi ve Athica – Kara Karga ortak yayınıyla Ekim ayında raflarda yerini aldı.

Yayınevinin geçtiği bültende yazdığına göre Türkiye’de paylaşılamayan esermiş Sakura Baharı. Anlamak zor değil. Grafik romanların ülkemizdeki yükselişi düşünüldüğünde türü bilmeyen, sevmeyen her okuru bile kendisine çekecek bir konuya sahip. Bir yanıyla da çok sevilen kişisel gelişim kitapları türünde. Neresinden yaklaşılırsa yaklaşılsın beklentilere fazlasıyla cevap verecek, son sayfayı kapatırken bir ferahlama hissettirecek, yüze bir tebessüm konduracak kitaplardan. Üstelik bir grafik roman olduğunu hissettirmeyen şairane bir anlatıma sahip. Kim okursa “evet yaaa!” nidalarıyla kendini Sakura’nın yerine koyup büyükannenin ağzından çıkacak her kelimeye kulak kesilebilir. Peki, incecik yüz sekiz sayfalık bir çizgi roman bunu nasıl yapıyor derseniz gelin birlikte bakalım.

Sekiz yaşındaki Sakura ile tanışıyoruz. Annesini birkaç yıl önce bir kazada kaybettiğini kara kalem çizgilerle öğrendiğimizde bu acının üstesinden gelemediğine de şahit oluyoruz. Benzer kayıplarımız, dönemlerimiz aklımıza geliyor. Düştüğümüz boşluklar. “Kaza” adlı ilk bölüm paralel kurguyla, bol arka planlı çizimleriyle kalabalığın içinde sıkışan Sakura’yı resmediyor. Tıpkı günümüz insanları gibi. Her şeyi başlatan haberi de bu sırada öğreniyoruz. Hindistan’daki görevi kabul eden babası onu artık bütün yaz tatillerini geçirdiği Lyon yerine büyükannesinin yanına göndermeye karar vermiş. Japonca bilmediği ve yaşıtları onu melez diyerek dışladığı için istemiyor Sakura. Başka bir seçenek olmadığı için başlayan bir mecburiyet bu.

Tokyo’da kırsala geçişle birlikte havanın kokusu karşılıyor Sakura’yı. Jaffredo’nun çizimleri de bolca renk ve doğaya evriliyor. Bundan sonrası artık Japon yaşam tarzı ve inceliğini son derece gösterişsiz şekilde büyükannenin Sakura’ya göstermesi. Sakura’nın tuttuğu günlüğe yazdıkları ile de öğrendiklerinin içinde nereye temas ettiğine şahit oluyoruz. Hayatın yavaşlamasına şahit oluyoruz sıklıkla. Arkadaşlığa, dostluğa, doğanın bize verdiklerine, bizim aldıklarımıza, neler ile bütün olduğumuza. İhmal ettiğimiz doğa yürüşlerine…

"Biliyorsun, şehirde duyularını gerektiği gibi çalıştırmak biraz zordur... Burada ise yürüyüş yapmak, kokulara ve seslere dikkat kesilmek, etrafını çevreleyen şeylere dokunmak yeterli. Rüzgârı yanaklarında hissedebilir ya da dalların dansını takdir edebilirsin... Kuşların şarkısını dinleyebilirsin... Sincapları gözleyebilir, yosunları okşayabilirsin."

Aslında çok basit bir menüsü var büyükannenin. Geleneksel yemeklerde Sakura’nın yardımını isteyerek başlıyor kendisini yabancı hisseden torunundan. Sonrası da duyulara hitap etmek zaten. Gündelik koşturmacalar sırasında unuttuğumuz duyular… Annesinin odasında kalan Sakura’nın daha önce geldiğini hatırlamamasına rağmen hissettiği ilk şey denizin kokusu oluyor. Küçük kasabada bahçeyi görmek, keçi ve tavuklarla ilgilenmek, çakıl deresini temizlemek gibi uğraşılarla toprağa dokunuyor. Arkadaş da ediniyor. İstiridye toplarken martılara saygı gösterme sebebini “doğa bize karşı epey cömert” diyerek açıklıyor büyükanne.  O cömertliklerinden biri de o sırada çıkıyor: Sazlıkların Şarkısı. "Rüzgâr şimdiki gibi estiğinde kumulların üzerinde yetişen sazlıklara şarkı söyletmeyi başarır. Fırtına günleri keman sesi geldiğine bile inanılır." 

Ormanda yürüyüş bölümü ile artık yabancılığımızı Sakura da biz de atıyoruz. “Kamiler” ile tanışıyoruz: “Kami bir çeşit tindir. Aslında Japonlar, hayvanların, doğaya ait öğelerin hatta cansız nesnelerin bile bir ruhu olduğunu düşünür… Rüzgâr ya da gök gürültüsü, güneş, dağlar, taşlar kamilerdir. Çağlayanlar, kayalar, hayvanlar, ağaçlar, otlar ve hatta pirinç tarlaları bile… Kar yağışını, yağmuru, tayfunları, selleri, şimşekleri ve volkanları da saymak gerek. Kamiler ne iyidirler ne kötü, ancak mutlu ya da öfkeli olabilirler ve memnun olmaları için onlara saygı göstermek gerekir. Kamiler aynı zamanda ölmüş bir insanın ruhu da olabilirler… Yani bütün bu ruhlar buradalar, etrafımızda…”

Arkadaşlarıyla yürüyüşe çıktığında “Vaay! Burası çok güzel!” dediğinde aldığı cevap “Yani, yeşil işte.” oluyor Sakura’nın. Ancak değerini anladığımızda görmeye başlarız bir şeyleri. Yeşili, denizi, kuşları, kokuları, doğayı. Yanına yaklaşmadığımız sunaklar ve mezarlar da öyledir. Jaffredo’nun son hamlesi de oraya oluyor. Bölümü adı da manidar: Kavuşma. İşte böyle yapıyor, böyle nüfuz ediyor okurun içine Sakura Baharı.

Acının üstesinden gelmek ve anın tadını çıkarmak üzerine nefis bir hikâye anlatıyor Sakura Baharı. Masalsı atmosferine eklemlediği şairane tavrıyla duyulara hitap ediyor. Sade çizimleriyle Japon kültürünün inceliğiyle içe işliyor. Sazlıkların şarkısını duyuyor rüzgârın saçlarımızı okşamasını hissediyoruz. Kuşların cıvıltısını duyuyor yosunları okşuyoruz. Avcumuzdaki toprak kokusunu alıyoruz. Her şeyin bir ruhu olduğunu ve buna kamiler dendiğini öğreniyoruz. Her şeyin eninde sonunda doğaya döndüğünü... Sanal saçmalıklarla donatarak kapılıp gittiğimiz çağda yüzümüzü gerçeğe çevirerek huzurun doğada olduğunu kulağa küpe ediyor. İç hesaplaşmanın ve barışın mümkün olabildiği yere, öze davet ediyor. Bir dönüp kendine bakma kitabı olarak okunabiir ama hayatı yavaşlatmak ve çevresindeki şiiri duymak isteyenler duyularını açmak için çok beklemesin derim.

İnsanın kendini çaresiz hissettiği, gerçeği kabullenmekten kaçındığı anlarda vücudu yerinde dursa da zihni hep bir kaçış arayışındadır. Bu arayış da genellikle yaratımla olur. Bulamadığı alternatifi kendi zihninde yaratır insan. Düş dünyasında başka bir kapı açar. O kapıdan, yalnızca kendisine ait olduğuna inandığı bir dünyaya adım atar. Yarattığı bu alternatif gerçeklik bir kaçış gibi görünse de rahatlamak için sığınılan yerdir. Dünyanın büyük travma dönemlerinde yazarların zihni o kaçışlara yönelmiş ve büyük başyapıtlar da tam o dönemlerde çıkmıştır. “Peter Pan”ın var olmayan ülkesinin savaşta ölen onca çocuğun akıbetine açılan bambaşka bir kapı olması gibi sayısız örnekten bahsedebiliriz. Kurgunun sıklıkla başvurduğu bu kaçış formülünü uygulayan bir kitaba daha kavuştuk. “İkinci El Kimono Dükkânı” sayfalarını çevirecek okuru başka bir dünyaya çağırıyor. 

İkinci El Kimono Dükkânı okurla ilk olarak 2022 yılında sessiz çizgi roman olarak buluşmuş. Bu baskının gördüğü yoğun ilginin karşılığını da “Uluslararası Manga Ödülleri”nde Bronz ödül kazanarak almış. Sonrasında hikâyeye ağırlık veren genişletilmiş versiyon ile yeniden okur karşısına çıkmış. Athica’nın yeni serisi “Light Novel”in üçüncü kitabı olarak Özlem Esmergül’ün çevirisiyle hayli şık bir edisyonla raflarda yerini aldı. Kuşe kağıda renkli basılan kitabın terim dizini de ekli edisyonu atmosferi katlayarak Kratochvílová’nın zihninden geçenlere en yakın halini sunuyor olsa gerek.

Çalışmalarında Angry Albatros mahlasını kullanan Çek illüstratör Katarina Kratochvílová, analog ile dijital dünyayı aynı potada eritmeyi seven bir isim. Genellikle dergi kapakları, çocuk kitapları ve oyunlar için üretiyor. Kendi sesini, çizgisini bulmuş ayırt edici bir özelliğe sahip bir sanatçı. Çocuk ve genç yetişkin dünyasına yönelik işler çıkaran Kratochvílová’nın beslenme kaynakları da sıklıkla halk sanatları ve japon kültürü. Kendine özgü çizimleri bu zengin harmandan oluştuğundan kitabı elinize aldığınızda bunun bir japon’un elinden çıkmadığını görünce şaşırıyorsunuz. 

Adından anlaşıldığı üzere bir İkinci El Kimono Dükkânı’nda başlıyor hikâye. Sessiz ve huzurlu bir ortamda renk renk kimonolarla zenginleşen bu yerin sahibi büyükanne ve torunu Suzu ile tanıştırıyor okuru. Her şeyin yıllarca aynı kalmasıyla istikrarlı bir yer. “Şüphesiz, burası zamanın içinde kaybolmuş bir yer… Huzurunu bozma isteğime rağmen beni fazlasıyla büyülüyordu bu sükûnet.” diyor Suzu ve ekliyor: “Kimono dükkânı, hikâyeleriyle ve müşterileriyle, benim gibi insanları kendine çeken güçlü bir girdap gibidir adeta. Bu girdabın içinde, asla bozulmayan bir huzur vardı.” Kimononun nelere kadir olduğunu da anlatıyor. “Kimono kumaşlarının üzerindeki desenlerin renkli bir nehir gibi akışı, beni her zaman etkilemiştir. Parmaklarımı karmaşık çiçek desenlerinin üzerinde gezdirdiğimde, kumaşa gömülmüş anıları hissedebiliyordum sanki.” Geleneksel kültürün, kıyafetlerin günümüzde temsil ettiği şeyleri yitirmesine dair de bir sözü var. Sınıf arkadaşları tarafından dalga geçilen Suzu’nun “Sonrasında fark ettim ki, hepsi aynı görünmek istiyorlardı aslında; aynı saç bandı, aynı gömlek, aynı elbise… Birlikte benzer desenlere ve tonlara sahip bir saksağan sürüsü gibi görünüyorlardı da zaten. İşte o zaman, onların farklı olmaktan korktuklarını hissettim. O andan itibaren kimono, benim için her şeyden önce, ‘farklı olma cesareti’ anlamına geldi.”

Adını tören enstrümanı bir zilden alan Suzu’nun büyükannesinin sık sık doktora gitmek zorunda kalması ve giderek kötüleşen sağlığının onu kaçınılmaz sona sürüklediğini öğreniyoruz. Kimono çekmecesindeki bir maske ile her şey değişiyor. “Bu maske seni bekliyordu… Başka dünyalara yolculuk etmek için cesaretin olmalı… Bu maske bir tek seni bekliyordu.” cümleleriyle fantastik evrenin o seçilmiş kişisinin peşinden maceraya atılıyoruz. Tedavisi olmayan bir hastalıktan dolayı sayılı günleri kalan büyükannesini sağlığına kavuşturmaya ek olarak kendisiyle ilgili gerçekleri öğrenmek için bir arayışa çıkar Suzu. Elbette hem zamanla yarışmak hem de bu gizemli dünyayı keşfetmek zorundadır. Yine renkler, dokular ve özgünlükle dolu bir dünyada arayışla ilerliyor hikâye. Kaçınılmaz sonla karşılaşıldıktan sonra açılan başka diyar ve çözümü orada arama, alternatif bir gerçek yaratma formülü giriyor devreye. 

Kratochvílová benzer öykülerde sıklıkla başvurulan farklı türlerin öğelerini alma klişesine uğramadan aynı tonda ilerliyor. Ekstra soslarla ya da karakterlerle bölünmeden başladığı gibi minimal ilerliyor. Tahmin edilebilir bir ilerleyişle okura istediğini de veriyor. Hikâyenin gücü de tam olarak burada zaten. Bir annenin çocuğuna anlattığı bir masal gibi… Kısa, öz ve sıcacık.

Her yaştan okuru içine çekebilecek bir hikâye sunuyor İkinci El Kimono Dükkânı. Çizimlerin de etkisiyle oluşan güçlü atmosferi okuru hemen içine alırken maskenin çağrısına uyan herkesi başka dünyalara sürükleyerek bir solukta bitiyor. Japon kültürünün sembolizminden beslenmesi, özgün tatlar barındırması ve farklı olma cesaretine dair teşvikiyle çok sevilesi bir diyar. “İkinci el kimono dükkânımızın kapısı herkese açık. Dikkatli bakın yeter.” diyor ki, hiç tereddüt etmeden çağrıya uyanları keyifli anlar bekliyor.